wielkanocPrzeżywamy okres Wielkanocy, Święto Zmartwychwstania Pańskiego, najstarsze i najbardziej uroczyście przez wszystkich chrześcijan obchodzone. Jest pamiątką zbawczej męki, śmierci i zmartwychwstania Pana Jezusa. Okresem przygotowań do tego święta jest Wielki Post, kończy go Wielki Tydzień, który zamyka dwie ważne niedziele – Palmową i Wielkanocną.

Jest to tydzień bardzo ważny, obfitujący w intensywne domowe przygotowania, zwyczaje ludowe a przede wszystkim bogatą liturgię. Słowo Wielkanoc, w wielu językach określane Pascha, oznacza „przejście”. Chrystus Zmartwychwstały daje ludziom nadzieję na życie wieczne. Nazwę Wielkanoc Polacy przejęli razem z chrześcijaństwem od Czechów, gdzie do dziś używa się określenia „Velikonoce”.

Przypomnijmy najważniejsze elementy wielkanocnej tradycji.

NIEDZIELA PALMOWA

Rozpoczyna uroczystości Wielkiego Tygodnia, nazywana jest Kwietną lub Wierzbną a we wszystkich kościołach odbywają się uroczyste procesje z palmami. Polskie palmy to długie smukłe bukiety z gałązek, kwiatów i ziół. W tradycyjnej palmie powinny się znaleźć wierzbowe kotki – symbol życia, odradzania się z martwych, zimozielone gałązki bukszpanu, cisa lub tui oraz żywe lub sztuczne kwiaty i wstążki. Poświęcone palmy przechowuje się w domu do następnej Niedzieli Palmowej. W wielu regionach istniał zwyczaj uderzania domowników przyniesioną z kościoła palmą. Towarzyszyły temu słowa: „Ja nie biję, wierzba bije, palma bije, nie zabije. Za tydzień – Wielki Dzień, za sześć noc – Wielka Noc, za tydzień Pascha, święcony baranek, jajeczko i kiełbaska…” Poświęcona palma miała wielką moc: umieszczona za świętym obrazem chroniła od pożaru i złych duchów, pokruszona i dodana choremu bydłu do paszy – leczyła. W wielu regionach uderzano palmą bydło, które po raz pierwszy wychodziło na pastwisko. Wierzbowe kotki z palmy spożywali ludzie przy chorobach gardła.

WIELKI CZWARTEK

W tym dniu wspomina się obrzędy Wieczernika, gdzie Jezus Chrystus spożywał Ostatnią Wieczerzę z apostołami. W kościele na znak żałoby milkną dzwony a zastępują je kołatki. Od tego dnia na wsi obowiązywał zakaz robienia wszelkich hałasów – nie można było prać kijanką, rąbać drzewo, młócić zboże i prząść wełnę. W kościele rozpoczyna Triduum Paschalne.

WIELKI PIĄTEK

Jest to dzień żałoby w kościele – obowiązuje cisza i nie odprawia się msza. Głównym elementem liturgii jest Adoracja Krzyża. Powszechny zwyczaj to odwiedzanie Grobu Pańskiego, gdzie jest czas na modlitwę, adorację i też podziwianie wspaniałych kwiatowych dekoracji. Powszechnym zwyczajem są straże przy Grobie, które pełnią druhowie z miejscowych OSP. W niektórych miejscowościach właśnie w ten dzień odbywają się Misteria Męki Pańskiej. Dawniej na wsi był to dzień, gdy zasłaniano lustra, zatrzymywano zegary i mówiono przyciszonym głosem. Zachowywano się tak, jakby w domu był zmarły. Z własnego dzieciństwa pamiętam, że Rodzice nie pozwalali nam w tym dniu słuchać głośno radia czy oglądać wesołe programy telewizyjne. Obowiązywał ścisły post i żałoba. W niektórych miejscowościach był trochę weselszy zwyczaj – pożegnanie ścisłego postu, polegające na symbolicznym „pogrzebie” żuru i śledzia.

WIELKA SOBOTA

W liturgii tego dnia najważniejsze jest poświęcenie ognia, paschału i wody. Zbliża się już święto Zmartwychwstania, ozywają się w kościele dzwony i organy. Polską tradycją od kilkuset lat jest święcenie pokarmów. Dawniej były to olbrzymie kosze a w domach, gdzie ksiądz przyjeżdżał na poświęcenie pokarmów dla całej wsi wystawiano wszystko, co miało trafić na wielkanocny stół. Obecnie zanosimy do kościoła pęknie udekorowane koszyczki, w których powinien się znaleźć cukrowy lub czekoladowy baranek – symbol Zmartwychwstałego Chrystusa, oraz chleb, sól, mięso, jajka i chrzan. Szczególną rolę pełnią w „święconce” ozdabiane na różne sposoby jajka – pisanki. Od zawsze były symbolem odradzającego się życia i wiązano z nimi wiele różnych zwyczajów i wierzeń. Zakopane na polu i w ogrodzie miały przynieść urodzaj, umieszczone pod węgłem budowanego domu zapewniały pomyślność, zdrowie i płodność, podarowane bliskiej osobie – gwarantowały uczucia. Skorupki pisanek i jaj spożywanych podczas wielkanocnego śniadania dodawano kurom do paszy, aby się dobrze niosły. Jeszcze w niektórych domach istnieje zwyczaj, aby po przyniesieniu z kościoła święconki wypowiedzieć formułę: „Święcone do domu, robactwo z domu!” Ma to zapewnić zabezpieczenie domostwa przed mrówkami i innymi niepożądanymi owadami. Dla pewności należało też nie ruszać koszyczka ze święconką po zachodzie słońca, nie przestawiać w inne miejsce bo wtedy inwazja mrówek murowana!

NIEDZIELA WIELKANOCNA

Rozpoczyna ją poranna msza zwana rezurekcyjną, połączona z uroczystą procesją. Podczas rezurekcji rozlegają się wystrzały, słychać huk petard oznajmiający zmartwychwstanie pańskie. Dawnym obyczajem należało z rezurekcji wrócić jak najszybciej, aby się owies dobrze w polu rodził. Zdarzało się, że na drodze równolegle pędziły trzy lub cztery wozy konne, bo każdy chciał pierwszy wrócić do domu. Dziś, w dobie samochodów, takie wyścigi nie są wskazane.

Po powrocie z mszy rezurekcyjnej rodzina zasiada do wspólnego śniadania, dzieli się poświęconym jajkiem, spożywa tradycyjny barszcz (biały lub czerwony), objada przygotowanymi smakołykami. Na wielkanocnym stole królują baby, mazurki i serniki. Czasem można spotkać obyczaj gry w wybitki – po śniadaniu domownicy „stukają się” ugotowanymi jajkami. Wygrywa ten, którego jajko zachowa całą nie pękniętą skorupkę.

PONIEDZIAŁEK WIELKANOCNY

To drugi dzień świąt, czas na odwiedziny i wzajemną gościnę. Także czas beztroskiej zabawy, dlatego też nosi nazwę Lany Poniedziałek lub Śmigus-Dyngus. Ta druga nazwa ma oczywiście swoje znaczenie. Ponieważ w ten dzień istnieje powszechny zwyczaj oblewania się wodą słowo dyngus oznacza datek, jaki należało dać, aby wykupić się od nadmiernego polewania. Śmigus to zwyczaj uderzania w tym dniu gałązką – rodzaj zabawy czy przywołania tak potrzebnego na polu deszczu. Dawniej w drugi dzień świąt obchodzono i święcono pola, aby zapewnić urodzaj na nadchodzący rok.

 

 

 

Początek strony
JSN Boot template designed by JoomlaShine.com